آنها فراگرفتند . قرّاء سبعه از جمله آنها بودند . تخصص و تلاش اين افراد ، مواد لازم را براى بنيان‌گذارى علم قراءات و تدوين و تأليف در آن ، فراهم آورد . اين مرحله در محدوده قرن دوم قرار داشت . مرحله ششم ، آغاز تأليف در قراءات است . درباره نخستين مؤلف قراءات اختلاف است . ظاهرا يحيى بن يعمر ( 89 يا 90 ق ) پيشگام تأليف با عنوان قرائت است . هرچند پيش از او از كتاب استادش ابو الاسود دؤلى ( 69 ق ) با نام وضع رموز الضبط الدالة على الحركات و التنوين ياد شده است « 1 » . صدر ، ابان بن تغلب ( 141 ق ) را نخستين مؤلف معرفى كرده است « 2 » . برخى ديگر ابو عبيد قاسم بن سلام ( 224 ) را « 3 » و ابن جزرى ، ابو حاتم سجستانى ( 225 ق ) را اولين مؤلف دانسته است « 4 » . در مرحله هفتم علم قراءات ، سخن از قراءات هفتگانه به ميان آمد . آغازگر آن ابو بكر بن مجاهد ( 324 ق ) با تأليف السبعة فى القراءات بود . وى با انتخاب معيار ، قراءات معتبر را محدود به هفت قرائت كرد و با همان انگيزه‌ها و معيارها ، ديگر قراءات را « شاذ » بر شمرد . قراءات دسته دوم را در الشواذ فى القراءات يا القراءات الشاذة گرد آورد . بدين‌سان ، اين دو نوع در « قراءات » سامان يافت . به دنبال اقدام ابن مجاهد ، احتجاج و استدلال بر قراءات نيز آغاز گرديد كه محور اين كار ، دو كتاب ياد شده او بود . اقدام وى رونق و رواج تأليف در قراءات هفت‌گانه را نيز به دنبال داشت . مرحله هشتم را مىتوان تفريد ( نگاشتن مفرده‌ها ) ، تسديس ( ششگانه‌سازى ) ، تثمين ( هشتگانه‌سازى ) و تعشير ( ده‌گانه‌سازى ) قراءات به حساب آورد . اين اقدام بيشتر بدين منظور بود كه توهم ارتباط احرف سبعه در حديث « أنزل القرآن على سبعة احرف » را با قراءات سبعى كه ابن مجاهد مطرح كرده بود ، بر طرف شود « 5 » . سير كلى تأليف در قراءات ، تجويد و وقف و ابتدا ، بدين قرار است : در سده نخست هجرى تنها نام يك كتاب در قراءات عنوان شده است . اين كتاب ، در

--> ( 1 ) . نك : فهرست نخست همين بخش . ( 2 ) . 319 . ( 3 ) . فضلى ، القراءات القرآنية ، 27 . ( 4 ) . غاية النهاية ، 1 / 320 . ( 5 ) . فضلى ، القراءات القرآنية ، 45 .